Thuốc giảm cân an toàn: bằng chứng cho từng loại

Orlistat (Xenical)

Nhãn Xenical mô tả orlistat dạng viên nang, dùng một viên 120 mg ba lần mỗi ngày cùng mỗi bữa ăn có chất béo, trong hoặc trong vòng một giờ sau bữa ăn (liều theo nhãn, không phải khuyến nghị).¹⁷ Nhãn khuyên dùng thêm một viên đa sinh tố chứa vitamin tan trong dầu, uống cách orlistat ít nhất hai giờ, và dùng levothyroxine cách orlistat ít nhất bốn giờ.¹⁷

Điểm phân biệt về an toàn: nhãn Xenical không có mục cảnh báo hộp đen, điều này đã được đối chiếu với danh sách mục thực sự trả về của nhãn chứ không suy đoán.¹⁷ Phản ứng có hại thường gặp nhất, từ 5% trở lên và ít nhất gấp đôi giả dược, là các biểu hiện tại đường tiêu hóa: phân dính dầu, trung tiện kèm dịch, đại tiện gấp, phân mỡ và són phân. Cảnh báo trên nhãn gồm tổn thương gan có hoại tử tế bào gan hoặc suy gan cấp đã được báo cáo, sỏi thận và bệnh thận do oxalat, nguy cơ sỏi mật khi giảm cân nhiều, và các phản ứng tiêu hóa tăng lên khi chế độ ăn có hơn 30% năng lượng từ chất béo.¹⁷ Nhãn chống chỉ định trong thai kỳ, hội chứng kém hấp thu mạn tính và ứ mật.¹⁷

Phentermine và topiramate (Qsymia)

Nhãn mô tả Qsymia là phối hợp của phentermine, một chất gây chán ăn nhóm cường giao cảm, và topiramate. Thuốc uống một lần mỗi sáng, tránh dùng buổi tối để không mất ngủ, khởi đầu 3,75 mg/23 mg trong 14 ngày rồi tăng lên 7,5 mg/46 mg (liều theo nhãn, không phải khuyến nghị).¹⁸ Nhãn nêu giới hạn sử dụng: chưa xác lập được ảnh hưởng của Qsymia lên bệnh suất và tử vong tim mạch.¹⁸

Cảnh báo trên nhãn gồm độc tính trên thai nhi, với một chương trình REMS và khuyến nghị thử thai âm tính trước khi bắt đầu và hằng tháng trong quá trình dùng; hành vi và ý nghĩ tự sát; cận thị cấp và glôcôm góc đóng thứ phát; suy giảm nhận thức về chú ý, trí nhớ và ngôn ngữ; nhiễm toan chuyển hóa; và giảm chức năng thận. Trong một nghiên cứu theo dõi huyết áp lưu động 8 tuần, Qsymia làm tăng nhịp tim trung bình 24 giờ thêm 3,6 nhịp mỗi phút so với giả dược.¹⁸ Nhãn chống chỉ định ở người mang thai, glôcôm, cường giáp, và người đang dùng hoặc trong vòng 14 ngày ngừng thuốc ức chế MAO.¹⁸ Trang này không nêu con số giảm cân cho Qsymia vì nguồn đã tra không có.¹⁸

Naltrexone và bupropion (Contrave)

Nhãn mô tả Contrave là phối hợp của naltrexone, một chất đối kháng opioid, và bupropion, một thuốc chống trầm cảm nhóm aminoketone. Dạng viên uống buổi sáng và buổi tối, tổng liều mỗi ngày là 32 mg naltrexone và 360 mg bupropion, tăng dần trong bốn tuần (liều theo nhãn, không phải khuyến nghị).¹⁹ Nhãn nêu giới hạn sử dụng giống Qsymia: chưa xác lập được ảnh hưởng lên bệnh suất và tử vong tim mạch.¹⁹

Contrave mang cảnh báo hộp đen về nguy cơ tăng ý nghĩ và hành vi tự sát ở trẻ em, thanh thiếu niên và người trẻ tuổi, do thành phần bupropion, cùng loại hoạt chất với một số thuốc chống trầm cảm.¹⁹ Các cảnh báo khác gồm nhiễm độc gan, glôcôm góc đóng, và tăng huyết áp cùng nhịp tim với nguy cơ cao hơn trong ba tháng đầu. Nhãn khuyên đánh giá lại đáp ứng sau 12 tuần dùng liều duy trì. Chống chỉ định gồm tăng huyết áp không kiểm soát, rối loạn co giật hoặc tiền sử co giật, dùng các sản phẩm chứa bupropion khác, chứng ăn vô độ hoặc chán ăn tâm thần, và dùng opioid mạn tính.¹⁹ Trang này không nêu con số giảm cân cho Contrave vì nguồn đã tra không có.¹⁹

Liraglutide (Saxenda)

Nhãn Saxenda ghi liều 3 mg mỗi ngày tiêm dưới da, khởi đầu 0,6 mg mỗi ngày rồi tăng theo tuần cho đến khi đạt 3 mg (liều theo nhãn, không phải khuyến nghị).¹⁶ Cảnh báo hộp đen nêu liraglutide gây u tế bào C tuyến giáp phụ thuộc liều và thời gian dùng ở cả chuột cống và chuột nhắt, với mức độ liên quan ở người chưa được xác định (dữ liệu trên động vật theo nhãn, chuột cống và chuột nhắt; nhãn không nêu đường dùng).¹⁶ Phản ứng có hại từ 5% trở lên gồm buồn nôn, tiêu chảy, táo bón, nôn, phản ứng tại chỗ tiêm, đau đầu, hạ đường huyết, khó tiêu, mệt mỏi, chóng mặt và đau bụng. Cảnh báo gồm viêm tụy cấp, bệnh túi mật cấp, tăng nhịp tim và các phản ứng tiêu hóa nặng.¹⁶

Semaglutide (Wegovy)

Nhãn Wegovy ghi liều duy trì thường dùng 2,4 mg mỗi tuần tiêm dưới da, khởi đầu 0,25 mg mỗi tuần trong 4 tuần rồi tăng dần (liều theo nhãn, không phải khuyến nghị).¹⁴ Cảnh báo hộp đen nêu ở loài gặm nhấm semaglutide gây u tế bào C tuyến giáp phụ thuộc liều và thời gian dùng, với mức độ liên quan ở người chưa được xác định (dữ liệu trên động vật theo nhãn, loài gặm nhấm; nhãn không nêu đường dùng).¹⁴ Chỉ định của Wegovy rộng hơn cân nặng: nhãn còn nêu giảm nguy cơ biến cố tim mạch nặng ở người có bệnh tim mạch từ trước kèm béo phì hoặc thừa cân, và điều trị viêm gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa không xơ gan, ở mức xơ hóa F2 đến F3.¹⁴

Bằng chứng thử nghiệm, đều là số liệu thử nghiệm chứ không phải kết quả bảo đảm: thử nghiệm STEP 1 trên 1.961 người trưởng thành không đái tháo đường, 68 tuần, ghi nhận cân nặng giảm 14,9% so với 2,4% ở nhóm giả dược.¹ Thử nghiệm STEP 5 kéo dài 104 tuần, tức khoảng hai năm, ghi nhận giảm 15,2% so với 2,6%.² Ở người bệnh đái tháo đường tuýp 2, thử nghiệm STEP 2 cho mức giảm nhỏ hơn, 9,6% so với 3,4%.⁵ Thử nghiệm kết cục tim mạch SELECT trên 17.604 người có bệnh tim mạch từ trước ghi nhận biến cố tim mạch chính 6,5% so với 8,0%, tỉ số nguy cơ 0,80.⁴

Tirzepatide (Zepbound)

Nhãn Zepbound ghi khởi đầu 2,5 mg mỗi tuần tiêm dưới da trong 4 tuần, tăng thêm mỗi 2,5 mg, liều duy trì 5 mg, 10 mg hoặc 15 mg mỗi tuần, tối đa 15 mg (liều theo nhãn, không phải khuyến nghị).¹⁵ Cảnh báo hộp đen nêu ở chuột cống tirzepatide gây u tế bào C tuyến giáp phụ thuộc liều và thời gian dùng, với mức độ liên quan ở người chưa được xác định (dữ liệu trên động vật theo nhãn, chuột cống; nhãn không nêu đường dùng).¹⁵ Nhãn còn nêu chỉ định điều trị ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn mức vừa đến nặng ở người lớn béo phì.¹⁵

Bằng chứng thử nghiệm, đều là số liệu thử nghiệm chứ không phải kết quả bảo đảm: thử nghiệm SURMOUNT-1 trên 2.539 người, 72 tuần, ghi nhận cân nặng giảm 15,0% với liều 5 mg, 19,5% với 10 mg và 20,9% với 15 mg, so với 3,1% ở giả dược.⁶ Ở phân nhóm béo phì kèm tiền đái tháo đường theo dõi tới 176 tuần, tức khoảng 3,4 năm, tỉ lệ mới mắc đái tháo đường tuýp 2 là 1,3% so với 13,3% ở giả dược.⁷ Khi so trực tiếp trong thử nghiệm SURMOUNT-5, tirzepatide giảm 20,2% so với semaglutide 13,7% ở tuần 72.⁸ Trên người trưởng thành Trung Quốc, quần thể gần với người đọc Việt Nam nhất trong các nguồn này, thử nghiệm SURMOUNT-CN trên 210 người, 52 tuần, ghi nhận giảm 13,6% với 10 mg và 17,5% với 15 mg, so với 2,3% ở giả dược.⁹

Ngoài cân nặng, và vẫn là số liệu thử nghiệm chứ không phải kết quả bảo đảm, hai thử nghiệm về ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn ở tuần 52 ghi nhận chỉ số ngưng thở giảm 25,3 lần mỗi giờ so với 5,3 ở giả dược trong thử nghiệm thứ nhất,¹² và một thử nghiệm về suy tim phân suất tống máu bảo tồn trên 731 người ghi nhận biến cố tử vong tim mạch hoặc suy tim nặng lên 9,9% so với 15,3%, tỉ số nguy cơ 0,62.¹³ Phản ứng có hại từ 5% trở lên trên nhãn gồm buồn nôn, tiêu chảy, nôn, táo bón, đau bụng, khó tiêu, phản ứng tại chỗ tiêm, mệt mỏi và rụng tóc; cảnh báo gồm bệnh túi mật cấp, viêm tụy cấp, phản ứng quá mẫn nặng và nguy cơ hít sặc khi gây mê.¹⁵

Semaglutide (Wegovy) và tirzepatide (Zepbound)

Nhãn semaglutide và tirzepatide đều chống chỉ định ở người có tiền sử cá nhân hoặc gia đình u tuyến giáp thể tủy (MTC) hoặc hội chứng đa u tuyến nội tiết loại 2 (MEN 2). Riêng nhãn semaglutide còn chống chỉ định ở người từng có phản ứng quá mẫn nghiêm trọng với hoạt chất hoặc tá dược của thuốc.¹⁴¹⁵

Liraglutide (Saxenda)

Trong giới hạn nguồn đã tra, mục chống chỉ định của nhãn Saxenda không được trích, nên trang không liệt kê chống chỉ định riêng cho liraglutide. Nhãn Saxenda có nêu khuyến cáo không dùng chung với thuốc chủ vận GLP-1 khác, đây là khuyến cáo chứ không phải chống chỉ định.¹⁶

Orlistat (Xenical)

Nhãn chống chỉ định trong thai kỳ, ở người có hội chứng kém hấp thu mạn tính, ứ mật, hoặc quá mẫn với thành phần của thuốc.¹⁷

Phentermine và topiramate (Qsymia)

Nhãn chống chỉ định ở người mang thai, glôcôm, cường giáp, đang dùng hoặc trong vòng 14 ngày ngừng thuốc ức chế MAO, và người quá mẫn với thành phần.¹⁸

Naltrexone và bupropion (Contrave)

Nhãn chống chỉ định ở người tăng huyết áp không kiểm soát, rối loạn co giật hoặc tiền sử co giật, đang dùng sản phẩm chứa bupropion khác, chứng ăn vô độ hoặc chán ăn tâm thần, và người dùng opioid mạn tính.¹⁹